હો શક્ય તો સમજાવ તું

ઈશ્વર શું છે?

Often one wonders about the orgin of life and universe. Sometimes, we want to accept the universal definitions of God but are left wondering. Then there are times, when we want to question his existence, but still are not quite convinced.

Remember the famous line: “જે પોષતું તે મારતું, એ ક્ર્મ દિશે છે કુદરતી …”. This ghazal is somewhat inspired by that poem that I studied in high school.

Enjoy!

સસલું કહું? સાવજ કહું?, હો શક્ય તો સમજાવ તું
છે ભૂખ તું, કે ચીસ તું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

જ્યાં માણસો મોટા થયા, ત્યાં જીવ નાના થઈ ગયા
આ સંતુલન શાને થયું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

છે શ્વાસમાં ધબકાર તું, છો હોયના ધબકારમાં
ચોમેર આ તારાપણું, હો શક્ય તો સમજાવ તું

છે કલ્પના તારી, જગત? કે, કલ્પના મારી છે, તું?
છે  શું ભરમ? ને બ્રહ્મ શું?  હો શક્ય તો સમજાવ તું

એવુંય હો, કે તુંય હો, સર્જન કોઈ સર્જક તણું
છે તત્વ તું, કે તર્ક તું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

 

હિમાંશુ ભટ્ટ 2007

Advertisements

23 Responses

  1. બહુ સહજતાથી તમે એ શાશ્વત સવાલોને મુકી આપ્યા છે ! આખી રચના ઘણો સાર આપી જાય છે. ‘નેતિ નેતિ’ વાળાઓનો પણ આમા પડઘો છે. અભીનંદનીય રચના.

    ગીતામાં તો ભુખ અને ચીસ બન્ને પોતે જ છે એવી વાત કહી જ છે. કાવ્યમાં તમે એને ગઝલની બાનીમાં પ્રગટાવી છે. બીજા શેરમાં ‘આ સંતુલન શાને થયું’ની જગ્યાએ ‘શાને ગયું ?’ એવો પ્રશ્ન પણ સંભળાય છે.

    સરસ રચના; સલામ !

  2. છે કલ્પના આખું જગત, કે કલ્પના તારી અમે?

    Isnt it the same?

    Chhu kalpana tu amari, કે કલ્પના તારી અમે?

    Pretty impressive poem.

  3. Dear Himanshu,

    Congratulations for starting the new year with a very nice gazal with profound thoughts and beauty of words! The last four lines are really jewels !

    છે કલ્પના તારી, જગત? કે, કલ્પના મારી છે, તું?
    છે ભ્રમઃ શું? ને બ્ર્હમ શું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

    એવુંય હો, કે તુંય હો, સર્જન કોઈ સર્જક તણું
    છે તત્વ તું, કે તર્ક તું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

    Each line is profound and is loaded with philosophy ! Keep on writing such gazals. They will be remembered for long time and enjoyed by the readers! To elaborate your four lines, it will take at least forty pages. With best wishes,

    Dinesh O. Shah,Ph.D.
    Gainesville, Florida, USA

  4. ખુબ સુંદર અભીવ્યક્તી. અભીનંદન

    એવુંય હો, કે તુંય હો, સર્જન કોઈ સર્જક તણું
    છે તત્વ તું, કે તર્ક તું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

    સરસ.

  5. sundar gazal himanshubhai …

    જ્યાં માણસો મોટા થયા, ત્યાં જીવ નાના થઈ ગયા
    આ સંતુલન શાને થયું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

    છે શ્વાસમાં ધબકાર તું, છો હોયના ધબકારમાં
    ચોમેર આ તારાપણું, હો શક્ય તો સમજાવ તું

    aa sher khaas gamyaa …

  6. એવુંય હો, કે તુંય હો, સર્જન કોઈ સર્જક તણું
    છે તત્વ તું, કે તર્ક તું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

    આ પંક્તીઓ જબરી છે ! એમાં જો સર્જકનો સર્જક કોઈ “મોટો ઈશ્વર” એમ ગણો તો બરાબર નથી. હું તો એને આમ મુકીશ : તુંય હો સર્જન કોઈ સર્જક તણું અર્થાત માનવીના મન દ્વારા સર્જાયેલું ગતકડું એ જ ઈશ્વર !!! “વીશ્વના સર્જક એવા ઈશ્વર”ની કલ્પના પણ માનવીનું જ સર્જન છે એમ અર્થ લઈએ તો નાસ્તીકો રાજી રાજી થઈ જાય એવી જબરી વાત આ પંક્તીઓમાં ભરી છે (ભરેલી બંધુક જેવી !). તું જો સર્જક ખુદ હોય તો તું ‘તત્ત્વ’ છે નહીંતર એક ‘તર્ક માત્ર’ છે !!

    છે કલ્પના તારી, જગત? કે, કલ્પના મારી છે, તું?
    છે ભ્રમઃ શું, ને બ્ર્હમ શું? હો શક્ય તો સમજાવ તું.

    આ પંક્તીઓ પણ મારા ઉપરના વીચારોનો જ પડઘો જણાય છે. તેં કરેલી કલ્પના મુજબ સર્જાયું છે આ જબત કે પછી આ જગતમાં બેઠેલો એવો હું જીવોમાં શ્રેષ્ઠ એવો, સૌથી બુદ્ધીશાળી માનવી કે જે પોતે ઉભી કરેલી કલ્પના દ્વારા તને પોતાની એક કલ્પના માત્ર ગણે છે !! બીજી રીતે કહીએ તો આ જગત એ તારી કલ્પના છે કે તું ખુદ મારી કલ્પના માત્ર છે ?! હકીકતે તું પણ એક કલ્પના જ છો.

    રચનાનો એક વીભાગ આસ્તીકતા તરફ તો બીજો નાસ્તીકતા તરફ દોરી જાય છે, ને છતાં કાવ્યનો સર્જક તો પ્રશ્નો મુકીને આઘો જ ખસી ગયો છે !!! આને જ કાવ્યની ખુબી ગણે છે, સમાલોચકો. બહુ બળવાન રચના.

  7. Very Nice,”Chhe Shwas ma Dhabkar tu….”love it.

  8. સુંદર ગઝલ હિમાંશુભાઈ! વિવેકભાઈએ comment કરી હતી તેમ ઈશ્વર સાથેનો ઝગડો અહીં ફરી દેખાય છે. ઝગડો તો નહીં પણ એને ઘણા પ્રશ્ન તો પૂછવામાં આવ્યા છે. શક્ય છે કે આવા પ્રશ્નોના ઉત્તરની જફામાંથી બચવા જ એ છૂપાઈને રહેવાનું પસંદ કરતો હોય!

    ચોથા શેરમાં વપરાયેલા ભ્રમઃ અને બ્ર્હમ શબ્દો બરાબર ન લાગ્યા. એક શબ્દ છે ભ્રમ અને બીજો શબ્દ છે બ્રહ્મ. જો બીજી પંક્તિ એમ જ કહેવા માગતી હોય કે ભ્રમ શું છે ને બ્રહ્મ શું તો એ પંક્તિને થોડીક મઠારવી જોઈએ એવું મારું મત છે.

    હેમંત

  9. Thanks for sharing new, new year gazal. It is quite different and quite strong in many aspects.

  10. હું તર્ક હોંઉ કે હકિકત શું ફર્ક તુજને થવાનો
    બસ માનવ થઈને આ જીવન શોભાવ તું સોહાવ તું

    ખૂબ સુંદર ભાવવાળી પંક્તિઓ વાંચી મારા હ્રદયમાં સ્ફૂરી ઉઠ્યું

  11. ખરેખર ખૂબ જ સુંદર ગઝલ હિમાંસુભાઈ… and so glad to be your partial inspiration!

    બધા જ શેરો સરસ થયા છે. ખાસ કરીને આ લાંબો રદીફ ખૂબ ગમ્યો… મારે હવે એક આવી લાંબા રદીફની ગઝલની ટ્રાય કરવાની છે… એટલે કે હવે પછી you will be my inspiration ! 🙂

    અને આવી કંઇક ઇંસ્ટંટ પ્રેરણા તો તમે મને આપી જ દીધી હોં… મારા તરફથી આ શેર તમને…
    (જેમાં તમારા જ વિચારોનું થોડું પુનરાવર્તન થાય છે, એ માટે માફી હોં… આ તો ખાલી પ્રેક્ટીસ માટે અહીં મૂકી દીધો છે.)

    છે તું જ મારી કલ્પના? કે છું હું તારી કલ્પના?
    આ ભેદ આંટીઘૂંટીનો, હો શક્ય તો સમજાવ તું.

    ખૂબ ખૂબ અભિનંદન !

  12. સુંદર રચના…

    અભિનંદન… ‘ભ્રમ’ શબ્દને ‘ગાલ’ તરીકે લીધો છે, એ એક જ ‘ગા’ તરીકે લેવાવો ઘટે એમ લાગે છે.

    એવુંય હો, કે તુંય હો, સર્જન કોઈ સર્જક તણું
    છે તત્વ તું, કે તર્ક તું? હો શક્ય તો સમજાવ તું
    – આ શેર અદભુત થયો છે… એકંદરે સશક્ત રચના…

  13. As always, Vivek raises a good point and is technically correct.

    Here is the sher under discussion:

    #1
    છે કલ્પના તારી, જગત? કે, કલ્પના મારી છે, તું?
    છે ભ્રમ શું, ને બ્ર્હમ શું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

    At one point, I had considered an alternate version – but decided to not go with it (reasons below)

    #2
    છે કલ્પના તારી, જગત? કે, કલ્પના મારી છે, તું?
    તો ભ્રમ છે શું, ને બ્ર્હમ શું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

    Most books on chand instruct you to use this as a laghu. In my eyes, doing so, in this particulat line seemed to make the sher lose some charm and symmetry. Here were my considerations:
    – Jodakshars – like ભ્ર have 1.5 matra. Now, ભ્ર taken with મ makes for an elongated pronounciation ભ્રમ – requiring an additional half matra in signing/beats.
    – Also consider what comes after ભ્રમ in this line, and you will note that you have to balance this word with બ્ર્હમ – in as much symmetrical way as possible to make the sher easier to sing. (In a way – બ્ર્હ could also be taken as a laghu).

    All in all, I felt that the version, I have finalized on(#1), would need the singers to leave a slight pause after the word ભ્રમ. The alternate version (#2), I have listed above – would need singers to pace through the part. I preferred the former for symmetry with બ્ર્હમ.

    For any singers/musicians in the reader world – please give your views on both the versions of the sher from singability pov.

  14. હિમાંશુભાઈ,

    મને લાગે છે કે “ભ્રમ” શબ્દનો ઉચ્ચાર યમ,નમ,રમ કે ગમ જેવો જ swift છે. ભલે ને એમાં વધારાનો અડધો ર ઉમેરાયેલો હોય, ઉચ્ચાર “ગા” માપની ખૂબ નજીક છે. બીજો શબ્દ બ્રહ્મ છે , જેમાં બીજા સ્થાને આવતા હ અને મ ના જોડાક્ષરનો થડકો “બ્ર” પર આવે છે અને તેથી જ બ્રહ્મ નો ઉચ્ચાર અન્ન, ધન્ય વગેરે જેવો થાય છે જેનું માપ “ગાલ” લેવું જોઈએ એવું મારું મત છે.

    હેમંત

  15. એવુંય હો, કે તુંય હો, સર્જન કોઈ સર્જક તણું
    છે તત્વ તું, કે તર્ક તું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

    જીવનનાં સનાતન સત્યોની ભ્રમણામાં ભટકતા અમ
    સૌની ભ્રમણાઓને ઈશ્વરને જ સમજાવવાનું કહેવું જ યોગ્ય ….

    ક્યાં સુધી આમ છુપાયેલો રહી શકશે …. ??!!

    વેદમાં,પિંડમાં,બ્રહ્મમાં કે ભ્રમમાં……..?!!

    વિષયવસ્તુ ખૂબ સરસ…!!

  16. I am not a professional singer, but I tried to sing this and found that it could be sung in “Bhulo Bhale bijun badhu” or the one Himanshubhai has mentioned “Je Poshtu Te…” in the same chhand. I find #1 out of the 2 choices menioned above to be more in meter as far as singing is concerned.

    Even if the word was Bharam ભરમ instead of Bhram ભ્રમ, then also it can be sung ok but I agree that for symmetry with the word Brham બ્ર્હમ, the word bhram ભ્રમ sounds much better.

  17. ભ્રમને ગા તરીકે અને બ્રહ્મને ગાલ તરીકે લેવા જ યોગ્ય ગણાય.
    શું ભ્રમ વળી ને બ્રહ્મ શું..આમ રાખવાથી સંગીત માટે જરૂરી એવી પ્રવાહિતા આવશે.

  18. અરે આ ચર્ચા તો મેં આજે જ વાંચી… મજા આવી.

  19. અને નવી ગઝલ, ગીત કે નઝમનું કેટલેક આવ્યું હિમાંશુભાઈ? 🙂

  20. Himnsu Bhatt is like my younger brother. His thought is very progressive and all “sher” are in meter. His thought, imagination, selection of word are very very perfect. congratulation Himanshu. I am very glad and I am very proud for the new generation that they are doing very great job in Gujarati Sahitiya-“Rasik” Meghani

  21. A ghazal with a deep meaning …….hats off to u.

  22. સસલા અને સાવજથી પ્રશ્નની પરંપરા વહેતી થઈને છેક છેલ્લે મૂળ વાત પર આવીને અટકે છે …જાણે ગંગાસાગરથી યાત્રા શરૂ થઈને ગંગોત્રીએ પહોંચી હોય … ઈશ્વર સુધી પહોંચ્યા પછી કલમ મોટે ભાગે અટકી જાય પણ તમે એથીય આગળ વધીને ઈશ્વરનું સર્જન કોણે કર્યું એ પ્રશ્ન છેડી કૃતિને સુંદર વિરામ આપ્યો છે. છેલ્લો પ્રશ્ન વારંવાર ગૂંજ્યા કરે એવો છે ….

    એવુંય હો, કે તુંય હો, સર્જન કોઈ સર્જક તણું
    છે તત્વ તું, કે તર્ક તું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

    ખુબ સુંદર …

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: