ક્ષણ

I am archiving a wonderful post from  that my dear friend ઊર્મિ had made earlier this year for my poem ક્ષણ. You can enjoy the original post here.

—- from Gagar ma Sagar —-

ઘણા વખતથી જાણે આપણી આ ગાગરની અંદરનાં સાગરનાં પાણી થોડા ઊંડા ઊતરી ગયા હોય એમ હું બહુ ભરતી નથી આવી શકી.  પરંતુ ઊર્મિસાગર.કૉમની દરેક વર્ષગાંઠને કવિઓનાં શબ્દ અને સ્વરથી ઉજવવાનો ચાલુ કરેલો ચીલો આ વખતે પણ ચાલુ જ રહેશે, એની ખાતરી આપું છું.  સમય સમય પર અહીં આપની સમક્ષ થોડી બુંદો લાવવાની કોશિશ જરૂર કરતી રહીશ.  અને હાલની વ્યસ્તતામાંથી સમય મળતા જ ભવિષ્યમાં હું ફરી નિયમિત રીતે આપની સમક્ષ આ ગાગરમાં થોડી કવિતાની બુંદો લાવી શકું એવી તમારી સાથે સાથે હું પણ સ્વયં પાસે આશા રાખું છું. તો ચાલો, આજથી એક સપ્તાહ માટે આપણે માણીએ, કવિનાં શબ્દ અને સ્વરની જુગલબંધી…

આજે મારા એક ખૂબ સારા કવિ મિત્ર હિમાંશુભાઈ ભટ્ટનું એક મુક્તક અને એક ગઝલમાંનાં શબ્દને માણીએ અને એમનાં જ સ્વરમાં સાંભળીએ…
img_0293-sml
(છટકતી ક્ષણો… 5/28/2012… ફોટો: ઊર્મિ)
– મુકતક –
હતી એક ક્ષણ એ, અને એક ક્ષણ આ
હતો એક જણ હું, અને એક જણ આ
કદી છે છલોછલ, કદી સાવ સૂકું
કહો જળ તો જળ આ, કહો રણ તો રણ આ
(૨૦૦૫)
– ગઝલ –
ક્ષણોની ઝડપથી બદલતી ક્ષણો છે
જો મટકું  છું પાંપણ, છટકતી ક્ષણો છે
હતાશાની ક્ષણ છે, નિરાશાની ક્ષણ છે
ને ઉલ્લાસ તો ક્યારેક આશાની ક્ષણ છે
મથું છું, મથું છું,મથું છું, હું એવો
નજરમાં મેં સૂક્કો દરિયો છે દેખ્યો
હો કાલે ખબર શું, બને કાંઈ એવું
વિતેલી ક્ષણો ને, હું સ્પર્શી શકું ના
છે મન બાવરું, શું સમજાવું એને?
વિતેલી ક્ષણોમાં તો જીવન વસ્યું છે
ફેલાવી હાથો, હું બેસી પડ્યો છું
ક્ષણે ક્ષણને આજે હું દેખી રહ્યો છું
ક્ષણોનો સબબ છે, જો સમજી શકો તો
ક્ષણોમાં છે જીવન, જો સ્પર્શી શકો તો
ક્ષણોમાં ભીંજાણો, ખૂલી મારી આંખો
જીવી લઉં બચેલા છે,બે-ચાર શ્વાસો…

– હિમાંશુ ભટ્ટ (1995)

હિમાંશુભાઈની ગઝલ માટે મને હંમેશા પક્ષપાત રહ્યો છે.  એ ખૂબ જ ઓછી ગઝલો લખે છે પરંતુ ખૂબ જ ગૂઢ હોય છે. તેઓ ખૂબ જ સરળ શબ્દોમાં લખે છે, પરંતુ એમનાં શબ્દને પામવા માટે એમાં ઊંડા ઉતરવું પડે, ડૂબકી મારવી પડે, મરજીવા બનવું પડે…

અહીં તેઓ ક્ષણની વાત લઈને આવ્યા છે.  જો કે વાત માત્ર ક્ષણની નથી, ક્ષણોથી ભરચક આખી જિંદગીની છે.  કવિને ક્યારેક ક્ષણો છેતરામણી લાગે છે તો ક્યારેક વ્હાલી લાગે છે… ક્યારેક આખું જીવન એમાં સમાયેલું લાગે છે તો ક્યારેક એમાંથી ક્યાંક સરી ગયેલું લાગે છે… ક્યારેક ક્ષણોમાં જીવનનો બોધ દેખાય છે તો ક્યારેક એ કોરીધાકોર લાગે છે… ક્યારેક આશાવંત તો ક્યારેક નિરાશાજનક… ક્યારેક ક્ષણોમાં એ પોતે ભીંજાય છે તો ક્યારેક ક્ષણોને પોતાનાથી ભીંજવવાનો યત્ન કરે છે…  અંતમાં કવિ પેલા હિંદી ગીત જેવી જ વાત કરે છે: સો બરસ કી જિંદગી સે અચ્છે હૈ, પ્યાર કે દો-ચાર દિન…

એક આડ વાત તરીકે… હિમાંશુભાઈ સાથેનાં એક ફોન-કોલ દરમ્યાનની એક ક્ષણ મને હજી પણ યાદ છે કે થોડા વર્ષો પહેલા જ્યારે વિવેક મને છંદ શીખવવાની બેફામ કોશિશ કરતો હતો અને મારા મગજની બત્તી હજી થતી ન્હોતી.  ત્યારે એક દિવસ હિમાંશુભાઈ સાથે ફોન પર વાત કરતા કરતા એમણે મને એક ગઝલનું પઠન કરીને બોલીને મને એનો લય સમજાવ્યો… અને એ ક્ષણેએમણે જાણે કે મારા મગજની મેજીક સ્વિચ ઓન કરી દીધી હોય એમ વિવેકનાં બધા પાઠો જે પહેલા સમજાયા ન્હોતા એ બધા ત્યારે તુરત જ એકીસાથે મને સમજાઈ ગયા હતા.  આ તો અહીં એમણે ક્ષણની વાત કરી એટલે મને પણ મારી એ મેજીકલ મોમેંટ યાદ આવી ગઈ…  ઊર્મિ:)

પાકી દિવાલો ને કાચા છે કાન

This post was created and originally posted by Jayshree Bhakta on Tahuko. Please visit her site for an unmatched collection of Gujarati poems and songs.

—-

ગઈ Christmas અને New Year ની વચ્ચે રજા લઈને ‘New Mexico’ ના ૩-૪ શહેરોની મુલાકાત લીધી. San Francisco અને Los Angeles જેવા USA cities માં રહ્યા પછી આમ તો Alamogordo જેવી જગ્યા Middle of Nowhere જ લાગે..! પણ મઝા આવી..! ઘણી જ મઝા આવી..! There is life beyond big cities.. એ વાત આમ ભલે ખબર હોય – પણ એ વાતની ફરીથી એકવાર સાબિતી મળી હોય એવું લાગ્યુ..!

આજે જ્યારે શહેરોની વસ્તી વધતી જ જાય છે – અને ગામડા ધીમે ધીમે ખાલી થઈ રહ્યા છે – ત્યારે હિમાંશુભાઈનું આ ગીત જાણે એ ગ્રામ્યજીવનની મીઠપની ફરી એકવાર યાદ અપાવે છે.

– Jayshree Bhakta

(શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન….   Chicago, August 8, 2010)

*******

પાકી દિવાલો ને કાચા છે કાન
જુઓ શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન
બધે શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન
અહિં ઉંચા છે, ઉંચા છે માણસના માન
જુઓ શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન
બધે શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન

પાકાશા રસ્તાપર કાચાશા ગામ
ઉનાળે મસ્તીના એ મારા ધામ
બધા ચહેરા પર મળતાતા નામ
હવે શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન

ફળિયામાં અંબરને, નદીઓમાં સ્નાન
નાનીશી ઓરડીઓ, ગાતી’તી ગાન
અરે, શૈશવ, ક્યાં જાતું ર’યું આમ?
હવે શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન

શોધું છું ઉર્મીને શહેરોમાં આજ
જાણે, શોધે પતંગીયું ફૂલ
સૃષ્ટિના પાલવને છોડીને, લાગે છે
માનવની થાતીહો ભૂલ …

કદી ઇશ્વર ના પકડાવે કાન …
બધે શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન
જુઓ શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન
બસ શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન …

– હિમાંશુ ભટ્ટ

ખુશનુમા એક છળ

Often our happiness depends on our own state of mind. Is it possible, even when facing tragic, traumatic situations in our lives to create a make belief world of happiness, sorta an oasis? If you read memoirs or war time prisoners, who go through extreme pain and torture, and survive, they say that what kept them alive in the worst of times was a ray of hope, often an imaginary world of love and happiness that they create to stay positive. Enjoy!

ખુશનુમા એક છળ

ખુશનુમા એક છળ છળી લઇશું
દિલને જે કઇં ગમે કહી લઇશું

તાંતણા પ્રેમની પળોના લઇ
પાંપણે વિષ્વને વણી લઇશું

જે નહો, તો નહો કશું, ક્યાં પણ
શ્વાસમાં એમને ભરી લઇશું

છોને જાવું હો એક જગા કાયમ
આપણે રાહ નિત નવી લઇશું

ના દિશા હો, ના હો સમય સામિલ
શૂન્ય તોડી ને વિસ્તરી લઇશું

છે સકળ ને છતાં અકળ જે છે
એકદી એમને મળી લઇશું

– હિમાંશુ ભટ્ટ

This ghazal is also published on Tahuko

સાંજ ટાણે …

સાંજ ટાણે…

સાંજ ટાણે રોજના શાના વિચારો હોય છે ?
જેમના ઉત્તર ના હો, તે શું સવાલો હોય છે ?

હો ખુદાનો કે બીજાનો, તો હજુ સમજાય, પણ
ડર તને તારો જ ભારોભાર શાનો હોય છે ?

શક્ય હો તો એક-બે ભૂલો નજરઅંદાજ કર
એમની પાછળ કદી માણસ મજાનો હોય છે.

રક્ત પર અંકિત થશે ડાઘા દલાલીના સતત,
પિંડ હો તારું ને જો છાંયો પરાયો હોય છે.

એક આ તર્પણ – હો ગંગાતટ અને ખોબામાં જળ,
એક તર્પણ આ ય જ્યાં દીકરો સવાયો હોય છે.

હિમાંશુ ભટ્ટ (૨૦૦૯)

This ghazal also appeared on Layastaro

જીવનનો સાર

આજે એક જૂની રચના – કર્ણિક ભાઇ શાહના મધુર અવાજમાં. આનું રેકૉર્ડીંગ એક બેઠ્કમાં થયેલું છે, તેથી વાથ્યોની કમીછે. તો પણ આશા છે કે તમે ગઝલની મજા માણી શકશો … ગઝલ સાંભળવા માટે ટહુકો પર જાવ.

જીવનનો સાર એક બે ઘટનાની વાત છે

જીવનનો સાર એક બે ઘટનાની વાત છે
મંઝિલની વાત છે કદી રસ્તાની વાત છે

સામે હતી ખુશી ને તમે શોધતા રહ્યા
આંખો કરી છે બંધ કાં પરદાની વાત છે

રજનીની બીજી કોઇ નિશાની નહીં મળે
ઝાકળની વાત છે એ શમણાંની વાત છે

ઓળખ તો માનવીની અહિં કોઇ પણ નથી
આંખોમા જે સજાવ્યા છે સપનાની વાત છે

મૃત્યુના રૂપમાં, તને મળશે નવું જીવન
કુંપળ ની વાત માં, કદી ખરવાની વાત છે

આંખોથી શોધશે, તો એ મળશે નહીં તને,
ઈશ્વર, ધરમ, ને પ્રેમ્, એ શ્રધ્ધાની વાત છે

હિમાંશુ ભટ્ટ (૨૦૦૯)

રાતના અંધકારને પડકારીએ તો?

Be the change we want to see in the world around us. – Mahatma Gandhi

In our fast paced lives ours sometimes becomes a compartmentalized existence. We learn to focus on the “here and now” and “me and mine”.  After a while we become immune to issues and problems around us.  After you read this ghazal the first time, I encourage you to read it again – and this time, think from the perspective of your parents and their generation. Read it again, and think from your kids point of view.  I am seeing this as a “generational ghazal”.

This ghazal is coming after a long break. I hope you enjoy reading it as much as I enjoyed writing it. Enjoy!

 

 

રાતના અંધકારને પડકારીએ તો?

 

રાતના અંધકારને પડકારીએ તો?

આંગણામાં દિવડો પ્રગટાવીએ તો?

આપણું ક્યારે મળે નારાજ કોઇ

એને સમજી ને, પછી સમજાવીએ તો?

જો મળે ગમગીન સામે બાળ કોઇ

એક ગમતી વારતા સંભળાવીએ તો?

અન્યને મોટા કરીને જે ઝુકી છે

ડાળની ગાથા કદી સંભળાવીએ તો?

શક્ય છે કે જીંદગી નો અર્થ ના હો

બસ, રમત સમજીને ખેલી જાઇએ તો?

છે ગઝલ, ગીતો અને ગુંજન ઘણા, પણ

એક નોખી ધૂન અમે સંભળાવીએ તો?

 

(C) હિમાંશુ ભટ્ટ, જૂન ૨૦૦૮

 

 

 

 

 

 

 

 

 

હો શક્ય તો સમજાવ તું

ઈશ્વર શું છે?

Often one wonders about the orgin of life and universe. Sometimes, we want to accept the universal definitions of God but are left wondering. Then there are times, when we want to question his existence, but still are not quite convinced.

Remember the famous line: “જે પોષતું તે મારતું, એ ક્ર્મ દિશે છે કુદરતી …”. This ghazal is somewhat inspired by that poem that I studied in high school.

Enjoy!

સસલું કહું? સાવજ કહું?, હો શક્ય તો સમજાવ તું
છે ભૂખ તું, કે ચીસ તું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

જ્યાં માણસો મોટા થયા, ત્યાં જીવ નાના થઈ ગયા
આ સંતુલન શાને થયું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

છે શ્વાસમાં ધબકાર તું, છો હોયના ધબકારમાં
ચોમેર આ તારાપણું, હો શક્ય તો સમજાવ તું

છે કલ્પના તારી, જગત? કે, કલ્પના મારી છે, તું?
છે  શું ભરમ? ને બ્રહ્મ શું?  હો શક્ય તો સમજાવ તું

એવુંય હો, કે તુંય હો, સર્જન કોઈ સર્જક તણું
છે તત્વ તું, કે તર્ક તું? હો શક્ય તો સમજાવ તું

 

હિમાંશુ ભટ્ટ 2007